काठमाडौं – नेपाली आन्तरिक हवाई बजारमा यती एयरलाइन्सले आफ्नो उपस्थिति थप बलियो बनाएको छ। पछिल्ला वर्षमा बजार हिस्सा विस्तार, कारोबार वृद्धि र पुँजी संरचनामा सुधार गर्दै आएको यती अब सर्वसाधारणका लागि आईपीओ निष्कासन गर्ने तयारीमा अघि बढेको छ।
चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट सुभाष सापकोटा सन् २०२३ को अक्टोबरमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (CEO) बनेपछि यतीले संस्थागत पुनर्संरचना र पुँजी सुदृढीकरणलाई प्राथमिकतामा राख्दै आएको छ। सापकोटाले पनि कम्पनीलाई पारिवारिक व्यवसायबाट थप संस्थागत संरचनातर्फ लैजाने र आईपीओमार्फत सर्वसाधारणलाई सहभागी गराउने लक्ष्य रहेको बताएका छन्।
चार वर्षमा बजार हिस्सा १७ प्रतिशतबाट २३ प्रतिशत नजिक
यती एयरलाइन्सको घरेलु बजार हिस्सा आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा करिब १७ प्रतिशतमा झरेको थियो। त्यसपछि कम्पनीले क्रमशः बजार हिस्सा पुनः बढाउँदै लगेको देखिन्छ।
इन्फोमेरिक्स नेपालको पछिल्लो क्रेडिट रेटिङ रिपोर्टअनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ र २०८२/८३ मा यतीको घरेलु यात्रु बजार हिस्सा २२ देखि २३ प्रतिशतको आसपास रहेको छ। यससँगै यती यात्रु संख्याका आधारमा नेपालको दोस्रो ठूलो घरेलु वायुसेवा कम्पनीका रूपमा रहेको छ।
२०२६ को जुलाईसम्मको उद्योग तथ्यांकले पनि यतीले घरेलु बजारमा करिब २२.५ प्रतिशत हिस्सा कायम गरेको देखाउँछ। सो अवधिमा समग्र नेपाली घरेलु हवाई यात्रु संख्या भने अघिल्लो वर्षको तुलनामा घटेको थियो।
कारोबार ५ अर्ब ४७ करोड
बजार हिस्सासँगै यतीको सञ्चालन आम्दानी पनि बढेको छ। इन्फोमेरिक्सको रिपोर्टअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा कम्पनीले ५ अर्ब ४७ करोड ५० लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको छ।
आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा यस्तो आम्दानी ५ अर्ब ३८ करोड ४० लाख रुपैयाँ थियो। अर्थात् एक वर्षमा सञ्चालन आम्दानी करिब ९ करोड १० लाख रुपैयाँले बढेको छ।
हाल यतीसँग एटीआर–७२ का सात वटा विमान छन्। तीमध्ये छ वटा कम्पनीको स्वामित्वमा र एउटा लिजमा सञ्चालनमा रहेको छ।
नाफामा भने दबाब
कारोबार बढे पनि यतीको खुद नाफामा भने ठूलो गिरावट आएको छ।
आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ६४ करोड ८० लाख रुपैयाँ खुद नाफा गरेको कम्पनीले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा १८ करोड १० लाख रुपैयाँ मात्र खुद नाफा गरेको छ। इन्फोमेरिक्सका अनुसार विदेशी मुद्रामा रहेको ऋणलाई नेपाली रुपैयाँमा रूपान्तरण गर्ने क्रममा करिब ३२ करोड ७० लाख रुपैयाँ विदेशी विनिमय घाटा देखिएपछि नाफामा दबाब परेको हो।
त्यसैगरी हवाई इन्धनको लागत पनि कम्पनीको सञ्चालन खर्चको करिब ३२ प्रतिशत रहेको छ। इन्धनको मूल्यमा हुने उतारचढावले आगामी दिनमा पनि वायुसेवा कम्पनीको नाफामा दबाब पार्न सक्ने जोखिम रहेको रेटिङ रिपोर्टले औंल्याएको छ।
नयाँ पुँजी भित्रिएपछि ऋण व्यवस्थापनमा सुधार
यतीले निजी प्लेसमेन्टमार्फत २ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ थप पुँजी परिचालन गरेको छ। प्रिमियमसहित जुटाइएको उक्त रकमको ठूलो हिस्सा ऋण घटाउन तथा विमानका इन्जिनको मर्मतसम्भारमा प्रयोग गरिएको छ।
यसको प्रभाव कम्पनीको ऋण संरचनामा पनि देखिएको छ। FY2025/26 को अन्त्यमा यतीको कुल gearing ratio १.४९ गुणामा झरेको छ। अघिल्लो वर्ष यो अनुपात ३.१० गुणा थियो।
नयाँ पुँजीसँगै कम्पनीको वित्तीय आधार बलियो बनाउने प्रयास भइरहेको छ। यतीमा एसियन लाइफ इन्स्योरेन्स सबैभन्दा ठूलो सेयरधनीका रूपमा रहेको छ, जसको हिस्सा पछिल्लो रिपोर्टअनुसार २९.८५ प्रतिशत छ।
आईपीओतर्फ अघि बढ्दै यती
यती एयरलाइन्सले अब सर्वसाधारणका लागि आईपीओ निष्कासन गर्ने तयारीलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाएको छ।
कम्पनीले आईपीओ निष्कासनका लागि एनआईएमबी एस क्यापिटललाई निष्कासन तथा बिक्री प्रबन्धक नियुक्त गरिसकेको छ।
कम्पनीका CEO सुभाष सापकोटाले पनि यतीलाई थप संस्थागत बनाउँदै आईपीओतर्फ लैजाने प्रक्रिया अघि बढिरहेको बताएका छन्। उनका अनुसार निजी प्लेसमेन्टमार्फत संस्थागत तथा केही निजी लगानीकर्ताबाट पुँजी जुटाउने चरणपछि अब धितोपत्र बोर्डमा आईपीओ स्वीकृतिका लागि जाने तयारी गरिएको छ।
कम्पनीले करिब २ अर्ब १० करोड रुपैयाँ बराबरको आईपीओ निष्कासन गर्ने योजना अघि सारेको छ। प्रस्तावित आईपीओ प्रिमियम मूल्यमा आउने सम्भावना भए पनि यसको अन्तिम मूल्य, संरचना र स्वीकृति भने धितोपत्र बोर्डको नियामकीय प्रक्रियाबाट टुंगिनेछ।
सापकोटाको नेतृत्वमा संस्थागत रूपान्तरणको प्रयास
सापकोटा CEO बनेको समयदेखि यतीले बजार विस्तारसँगै कम्पनीको संस्थागत संरचना सुधार र पुँजी परिचालनलाई पनि प्राथमिकता दिएको देखिन्छ।
२०२३ मा कम्पनीको वित्तीय अवस्था चुनौतीपूर्ण रहेको अवस्थामा सापकोटा नेतृत्वमा आएका थिए। त्यसपछि एसियन लाइफ इन्स्योरेन्सको लगानी, निजी प्लेसमेन्टमार्फत थप पुँजी परिचालन, ऋण व्यवस्थापन र आईपीओको तयारीलाई कम्पनीको रणनीतिक यात्राका महत्वपूर्ण चरणका रूपमा हेरिएको छ।
बजार हिस्सा १७ प्रतिशतको स्तरबाट पुनः २२–२३ प्रतिशतसम्म पुग्नु र सञ्चालन आम्दानी ५ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँ नाघ्नुले कम्पनीको व्यवसायमा पुनरुत्थान देखिएको छ।
तर नाफामा आएको गिरावट, इन्धन मूल्यको जोखिम र केही सीमित उडान मार्गमा उच्च निर्भरता यतीका लागि आगामी चुनौतीका रूपमा छन्।
अब यतीको अगाडिको यात्रा बजार हिस्सा जोगाउने, नाफा सुधार गर्ने र प्रस्तावित आईपीओमार्फत कम्पनीको पुँजी आधार थप फराकिलो बनाउनेतर्फ केन्द्रित हुने देखिन्छ।
